1-5-2- حقوق ایران29
1-5-2-1- دیدگاه قانونگذار29
1-5-2-2- دیدگاه فقهای امامیه29
1-5-2-2-1- مفهوم شروط ابتدایی و رابطه آن با وعده انعقاد قرارداد29
1-5-2-2-2- اخلاقی یا حقوقی بودن شرایط ابتدایی30
1-5-2-3- دیدگاه حقوقدانان31
1-5-3- حقوق انگلیس31
1-5-4-حقوق مصر32
1-6- مفهوم وعده در ترکیب وعده نکاح33
1-6-1- حقوق ایران34
1-6-1-1- دیدگاه فقهای امامیه34
1-6-1-2- دیدگاه حقوقدانان35
1-6-2-حقوق مصر36
1-6-3- حقوق انگلیس36
1-7- ماهیت حقوقی وعده یک جانبه انعقاد قرارداد36
1-7-1- حقوق ایران37
1-7-1-1-دیدگاه قانونگذار37
1-7-1-2-دیدگاه فقهای امامیه37
1-7-1-3- دیدگاه حقوقدانان38
1-7-2- حقوق مصر39
1-7-3- حقوق انگلیس40
1-8- ماهیت حقوقی وعده دوجانبه انعقاد قرارداد41
1-8-1-حقوق ایران41
1-8-1-1-دیدگاه قانونگذار42
1-8-1-2-دیدگاه حقوقدانان42
1-8-2- حقوق مصر43
1-8-3-حقوق انگلیس44
1-9- آثار وعده انعقاد قرارداد45
1-9-1- رابطه وعده انعقاد قرارداد با قرارداد اصلی45
1-9-1-1- حقوق ایران45
1-9-1-2- حقوق مصر46
1-9-1-3- حقوق انگلیس46
1-10- حقوق و تکالیف ناشی از وعده انعقاد قرارداد46
1-10-1- حقوق ایران47
1-10-2- حقوق مصر48
1-10-3- حقوق انگلیس49
1-11- نحوه وقوع وعده انعقاد قراردادهای تشریفاتی49
1-11-1- حقوق ایران50
1-11-2- حقوق مصر50
1-11-3- حقوق انگلیس51
فصل دوم : ماهیت حقوقی نامزدی
2-1- اصطلاح شناسی53
2-2- ماهیت حقوقی وعده نکاح54
2-2-1- حقوق ایران54
2-2-2- حقوق انگلیس56
2-2-3- حقوق مصر56
2-3- بررسی لزوم یا جواز وعده نکاح57
2-3-1- حقوق ایران57
2-3-1-1- دیدگاه فقهای اسلام61
2-3-2- حقوق انگلیس62
2-3-3- حقوق مصر62
2-4- آثار وعده نکاح63
2-4-1- حقوق ایران63
2-4-1-1- دیدگاه فقهای امامیه64
2-4-1-2- دیدگاه فقهای اهل تسنن64
2-4-2- حقوق انگلیس65
2-4-3- حقوق مصر65
2-5- رضایی (قصدی) یا تشریفاتی بودن عقد نکاح و تأثیر آن بر نحوه وقوع وعده نکاح66
2-5-1- حقوق ایران66
2-5-2- حقوق انگلیس66
2-5-3- حقوق مصر67
2-6-میزان موانع در روابط نامزدی68
2-6-1- میزان روابط جنسی میان نامزدها از دیدگاه فقهای اسلام68
2-6-2- حقوق مصر69
2-6-3- حقوق انگلیس69
فصل سوم : آثار بهم خوردن نامزدی(امکان مطالبه خسارت)
3-1- بر هم خوردن وعده نکاح یا نامزدی71
3-2- آثار به هم خوردن وعده نکاح (امکان مطالبه خسارت)72
3-2-1- درحقوق ایران(قبل از حذف ماده1036 قانون مدنی)72
3-2-2- در حقوق ایران(بعد از حذف ماده1036 قانون مدنی)74
3-2-3- آثار به خوردن وعده نکاح (امکان مطالبه خسارت) از دیدگاه فقهای اسلام76
3-2-3-1- نظر فقیهان معاصر79
3-2-3-2- دادگاههای مخالف جبران خسارت80
3-2-3-3- دادگاههای موافق جبران خسارت80
3-2-4- آثار به هم خوردن وعده نکاح (امکان مطالبه خسارت) در حقوق انگلیس82
3-2-4-1-اقامه دعاوی (مرهم دل)83
3-2-4-2-انتقادات وارده بر دعاوی مرحم دل و تصویب قوانین ضد مرحم دل85
3-2-5- آثار به هم خوردن وعده نکاح (امکان مطالبه خسارت) در حقوق مصر86
3-3-مبانی مطالبه خسارت89
3-3-1- قراردادی یا غیر قراردادی بودن مبنای مسولیت90
3-3-1-1-حقوق ایران90
3-3-1-2- حقوق انگلیس90
3-3-1-3- حقوق مصر91

3-3-2- قاعده غرور92
3-3-2-1- رابطه تسبیب با قاعده غرور93
3-3-3- تعهد غیر قابل انکار94
3-3-4- تطبیق قاعده غرور با قاعده تعهد غیرقابل انکار97
3-3-5- تئوری فریب (تدلیس)97
3-3-5-1- حقوق ایران98
3-3-5-2- حقوق انگلیس98
3-3-5-3- حقوق مصر99
3-3-6- تئوری سوء استفاده از حق99
3-3-6-1-حقوق ایران100
3-3-6-2- حقوق انگلیس100
3-3-6-3- حقوق مصر101
3-3-6-4-اثبات تقصیر در دعاوی مطالبه خسارت(بر مبنای تئوری سوء استفاده از حق)102
فصل چهارم : ماهیت و وضعیت حقوقی هدایا
4-1- ماهیت حقوقی هدایا105
4-1-1- حقوق ایران105

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب(به صورت کاملا تصادفی و به صورت نمونه) با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود-این مطالب صرفا برای دمو می باشد

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

4-1-1-1- دیدگاه قانون گذار105
4-1-1-2- دیدگاه های فقهای اسلام105
4-1-1-3- دیدگاه حقوقدانان108
4-1-2- حقوق انگلیس109
4-1-3- حقوق مصر109
4-2- امکان استرداد هدایا109
4-2-1- حقوق ایران110
4-2-1-1- دیدگاه فقهای امامیه113
4-2-1-1-1- دیدگاه فقهای متقدم114
4-2-1-2- نظر فقهای اهل تسنن116
4-2-1-2-1- دیدگاه فقهای مالکی117
4-2-1-2-2- دیدگاه مذهب حنفی در مورد استرداد هدایا118
4-2-1-2-3-دیدگاه مذهب شافعی و حنبلی119
4-2-1-2-4- فقه معاصر119
4-2-2- حقوق انگلیس124
4-2-3- حقوق مصر128
4-3- مبانی استرداد هدایای نامزدی131
4-3-1- تئوری انتفای سبب عقد و هدیه131
4-3-1-1- حقوق ایران132
4-3-1-2- حقوق انگلیس132
4-3-1-3- حقوق مصر133
4-3-2- تئوری فریب و تدلیس134
4-3-2-1- حقوق ایران135
4-3-2-2- حقوق انگلیس135
4-3-2-3- حقوق مصر135
4-3-3 -تئوری دارا شدن ناعادلانه135
4-3-3-1- وحدت یا افتراق تئوری دارا شدن نا عادلانه و تئوری دارا شدن بدون سبب136
4-3-3-2- اعمال تئوری دارا شدن نا عادلانه و بدون سبب مبنای استرداد هدایای نامزدی138
4-3-3-2-1- حقوق ایران138
4-3-3-2-2- حقوق انگلیس138
4-3-3-2-3- حقوق مصر139
4-3-4- تئوری هدایای مشروط139
4-3-4-1- حقوق ایران139
4-3-4-2- حقوق انگلیس140
4-3-4-3- حقوق مصر141
پیشنهادات142
نتایج143
چکیده
در فصل اول این تحلیل کلیات مباحثی که مطرح خواهد شد اشاره گردیده است در این فصل معنای لغوی وعده نکاح و معنای اصطلاح حقوقی نامزدی و اقسام وعده اعم از وعده یک جانبه قرارداد و وعده دو جانبه قرارداد و تشریفاتی یا رضایی بودن قرارداد نامزدی از دیدگاه حقوقدانان ایران و مصر و انگلیس مورد تحلیل قرار گرفته است.در فصل دوم به ماهیت حقوقی وعده نکاح و آثار آن پرداخته شده است و نامزدی از منظر حقوقدانان ایران و مصر و انگلیس تعریف گردیده است و اشاره‏ای به لزوم یا جواز وعده نکاح گردیده و نوع قرارداد نامزدی از دیدگاه حقوقدانان ایران و مصر و انگلیس و دیدگاه فقهای امامیه و فقهای اهل تسنن بصورت کامل تشریح شده است و از طرفی به میزان موانع در دوران نامزدی من جمله میزان موانع جنسی از دیدگاه فقهای اسلام و قانونگذار ایران و مصر و انگلیس اشاره شده است. در فصل سوم خسارات ناشی از برهم زدن نامزدی مطرح گردیده و آثار بهم خوردن نامزدی ازجمله امکان مطالبه خسارت از دیدگاه قانونگذار ایران قبل از حذف ماده 1036 قانون مدنی و بعد از آن و دیدگاه فقهای اسلام و دادگاه‏های موافق و مخالف حقوق مصر در خصوص مطالبه خسارت و دیدگاه حقوقدانان انگلیس تشریح گردیده است. در فصل چهارم از آنجایی که طرفین از جهت استحکام عشق و محبت برای همدیگر هدایایی را تقدیم نموده‏اند حال اگر این نامزدی به دلایلی تحقق نپذیرفت ماهیت حقوقی این هدایا از حیث امکان یا عدم امکان استرداد مورد تحلیل قرار می‏گیرد.لازم به توضیح می‏باشد که تحلیل تمام مباحث حقوقی از منظر تطبیقی به حقوق دو کشور انگلیس و مصر صورت گرفته است تا ضمن بررسی حقوق این کشورها خواننده محترم بتواند وجوه اشتراک و افتراق حقوق دو کشور فوق را با حقوق ایران مقایسه نمود و نسبت به معایب و مزایای حقوق این کشورها با حقوق کشور ایران پی‏برد. این نگاه تطبیقی می‏تواند وسیله‏ای جهت ارائه راهکارها و پیشنهادات لازم برای اصلاح قوانین مرتبط با موضوع فوق توسط قانونگذار ایران باشد.
کلید واژه : نامزدی، وعده نکاح، تعهد، قرارداد، خسارت، هدایا
مقدمه
موضوع نامزدی یکی از مباحث حقوق خانواده است که در خصوص شرعی بودن و آثار و احکام مترتب بر آن نظرات مختلفی ارائه گردیده است در حقوق موضوعه (قانون مدنی) قانونگذار ما نامی از این نهاد یا تأسیس برده و آثار و احکامی را از آن نفی نموده است و به عبارتی وجود واقعی این نهاد را تأیید کرده است در قانون مدنی تعریفی از نامزدی نشده است ولی مسلماً به مرحله ای قبل از ازدواج اطلاق می گردد و در اصطلاح عرف، نامزدی به موردی گفته می شود که از طرف مردی نسبت به زنی خواستگاری صورت پذیرد که بعداً با او ازدواج نماید. از منظر فقه، تأسیسی بنام نامزدی، جایگاه شرعی ندارد در حقوق اسلام همیشه تصور گردیده که دو نفر زن و مرد یا رابطه زوجیت بین آنها برقرار است یا خیر. اگر این رابطه فی نفسه‏ی موجود باشد، این دو نسبت به همدیگر زوج و زوجه شرعی تلقی می گردند و تمامی آثار ازدواج از جمله بهروره های جنسی نیز به صورت مشروع از یکدیگر ممکن می شود و اگر صیغه عقد شرعی به طور صحیح بین دو نفر ادا نشود دو نفر نسبت به همدیگر بیگانه محض می باشند و هیچ اثری از آثار ازدواج بین آنها پدید نمی آید و هرگونه رابطه جنسی قبل از اجرای صیغه غیر مشروع می باشد بعبارتی در شرع مقدس برقراری روابط آزاد به بهانه نامزدی تأکید احرام و منع شده است اما علیرغم این اوصاف بررسی این دوره از لحاظ حقوقی مهم می باشد بویژه آنکه در حقوق ایران تجزیه و تحلیل مسایل حقوقی این دوره به صورت موسع بالاخص از لحاظ فقهی صورت نگرفته است.
فلسفه وجودی دوران نامزدی این است که طرفین از روحیات و اخلاقیات یکدیگر شناخت پیدا نموده و ضمن آشنایی با افکار و بینش همدیگر در مورد زندگی آینده خود تسلیم بگیرند. نامزدی بعنوان یک پیش قرارداد عقد نکاح تلقی می گردد اگر نامزدی منتهی به وقوع عقد نکاح گردد پرسش چندانی از حیث حقوقی قابل مطرح نخواهد بود و یک نامزدی مجاز از دیدگاه اسلام می باشد چرا که نامزدی مجاز در اسلام چنین تعریف گردیده است : نامزدی، جایز و ضروری است و آن عبارت است از فاصله ای که میان عقد شرعی و قانونی با مراسم عروسی برقرار می شود. و فرصت کافی به دختر و پسر می دهد تا بعد از عقد رسمی و قبل از عروسی از همدیگر شناخت بیشتری کسب کنند. نامزدی به این معنی از منظر فقه و اسلام کاملاً جایز و لازم است.
نامزدی مقدمه نکاح است وبا توجه به اهمیّت ذی‏المقدمه، مقدمه هم مهم تلقّی می‏شود.پس در صورتی که این دورانبه هم بخورد و نکاح معهود واقع نگردددر این حالت موضوع قابل بحث و تامل است پژوهش حاضر نیز بر مبنای فرض اخیر صورت گرفته است.
بیان مسأله و سوالهای تحقیق
نامزدی از مرحله شروع رابطه طرفین برای انتهای نامزدی شامل مراسم آشنایی طرفین و جلسه انعقاد نامزدی و تشریفات احتمالی آن به همراه بررسی اجمالی شرایط صحت نامزدی و ماهیت حقوقی آن و اراده و اختیار طرفین در جریان آن تا حدود روابط کیفیت و روابط طرفین و آثار حاکم بر توافق صورت گرفته و منتج شدن آن به عقد و ازدواج را شامل می گردد. آنچه که در این میان مجهول و شبهه ناک هست این که آیا آنچه در عرف از آن بعنوان نامزدی یاد می شود با آنچه که در شرع و قانون آمده است مطابقت دارد و یا نه و آیا قانون از فقه شیعه گرفته است یا از فقه اهل سنت و با سایر مذاهب چه ارتباطی به لحاظ شباهت و تفاوت دارد و ابهام بیشتر مسئله در این است که عرف جامعه نمی تواند این دو را با هم دیگر جمع کرده و تفاوتها را شناسایی نماید. از طرف دیگر در کشورهای خارجی یک دوره دوستی قبل از ازدواج وجود دارد که دارای یک سری آزادی در روابط اجتماعی و شخصی است که شباهتهای و تفاوتهای با نامزدی دارد که لازم است این موارد از هم دیگر تفکیک شود تا ابهامات متخصصان و عوام مرتفع گردد. آنچه که با عنوان متغییر تحقیق است ابعاد مختلف موضوع است و ارتباط موضوع با آنها و ارتباط ابعاد با همدیگر است از جمله رابط عرف با شرع و با قانون و رابط قانون با شرع و مذاهب و نیز نحوه نگرش کشورهای مختلف نسبت به موضوع و جایگاه آن و همچنین جایگاه حقوق این امر در محافل حقوقی و قضایی و برخورد عملی در موارد شبهه قانون با عرف است.
علت انتخاب دو کشور انگلیس و مصر برای بحث با حقوق ایران نیز آن است که سیستم قضایی انگلیسی مبتنی بر آرای قضایی می باشد و این اختلاف آرا می تواند در تحلیل بهتر موضوعات طرح شده نقش خاصی را ایفاء نماید و حقوق کشور مصر نیز بعنوان سرآمد حقوق کشورهای عربی می تواند مورد توجه قرار گیرد چرا که معمولاً کشورهای عربی در تنظیم قواعد حقوقی خود، حقوق کشور مذکور را به عنوان الگو قرار می دهند.
به طور خلاصه ما در این پژوهش به دنبال پاسخگویی به پرسش های ذیل خواهیم بود.
1- ماهیت حقوقی نامزدی چه چیز می باشد و منظور از نامزدی در این ترکیب یک عمل یا واقعه حقوقی دو طرفه یا عقد می باشد و یا یک عمل و واقعه حقوقی یک طرفه یا ایقاع. و در صورت عقد بودن آیا جزو عقود معینه در قانون مدنی می باشد یا جزو عقود غیر معین می باشد .
2- آثار نامزدی چه می باشد؟ یعنی آیا اولاً نامزدی، همان نتیجه عقد اصلی را دارا می باشد یا خیر ثانیاً در صورت منفی بودن پاسخ آیا امکان الزام وعده دهنده به انعقاد عقد نکاح وجود دارد؟ ثالثاً نامزدی چه حقوق و تکالیفی را برای هر یک از طرفین ایجاد می نماید؟
3- آیا در حقوق و رویه محاکم کشورهای فوق در صورت عدول از نامزدی، امکان مطالبه خسارت وجود دارد؟ در صورت امکان مطالبه خسارت، مبنای جبران خسارت چه می باشد.
4- در صورت انحلال رابطه نامزدی، وضعیت حقوقی هدایا در حقوق و رویه محاکم کشورهای مذکور چه می باشد.
سابقه و ضرورت تحقیق
در مورد بررسی نامزدی در حقوق ایران و مطالعه تطبیقی آن با حقوق انگلیس و مصر تحقیق به صورت جامع تحقیقی صورت نپذیرفته است و در میان آثار حقوقی موجود نیز معمولاً بحث نامزدی در کنار سایر مباحث به طور مختصر در کتب حقوق خانواده مطرح گردیده است و سعی بر تحقیق گسترده در این موضوع نگردیده چرا که در حقوق خانواده (بحث نامزدی) رکن و اساس موضوع ناموسی خانواده بوده و به نوعی آبروی طرفین و خانواده طرفین مطرح بوده است. البته لازم به ذکر است که تنها اثری که تفصیل بیشتری به موضوع پرداخته است جلد اول کتاب حقوق خانواده تألیف دکتر کاتوزیان می باشد.
روش تحقیق
پژوهش در خصوص موضوعات حقوقی اصولاً کتابخانه‏ای می باشد یعنی با مراجعه به کتب، مقالات و اسناد حقوقی به پرداخت و روشی که پژوهش حاضر بر آن بنا نهاده شده است نیز از این اصل مستثنی نمی‏باشد.
طرح تحقیق
این پژوهش در چهار فصل ارائه می گردد که فصل نخست آن مربوط به کلیات مباحثی است که مطرح خواهد شد فصل دوم آن نیز به تحلیل ماهیت حقوقی نامزدی و آثار آن می پردازد و به جهت حجم بیشتر مطالب مرتبط با آثار به هم خوردن نامزدی، این عنوان طی دو فصل مورد بررسی و تحقیق قرار می گیرد. فصل سوم در ارتباط با مطالعه خسارات ناشی از به هم خوردن نامزدی می باشد و فصل چهارم نیز به تحلیل ماهیت و وضعیت حقوقی هدایا می پردازد. جهت سهولت کار و رعایت آیین نامه نحوه نگارش ما برای بیان عناوین فصول و بخش ها و قسمت های دیگر از اعداد استفاده نموده ایم به عنوان مثال در ترکیب 1-1-1- عدد سمت راست سپس شماره فصل، عدد وسط مبین شماره بخش و عدد سمت چپ مبین شماره عناوین مباحثی است که ذیل آن بخش طرح می شود.
اهداف تحقیق
در یک تحقیق معمولاً دو هدف دنبال می شود. اهداف علمی و اهداف کاربری. مقصود از اهداف علمی، بررسی و تجزیه و تحلیل موضوع تحقیق و پاسخگویی به سوالات و ابهاماتی است که پیرامون آن موضوع وجود دارد. در این اهداف سعی بر پاسخگویی به شبهات عرفی در زمینه نامزدی، دادن راهکار به لحاظ علمی در زمینه مشکلات عرفی و قانونی نامزدی و تطبیق نامزدی در سیستم حقوقی ایران با اعمال حقوقی دیگر و تطبیق نامزدی در سیستم حقوق ایران با حقوق کشورهای دیگر می باشد. و از سوی دیگر امید است که نتایج حاصل از این تحقیق بتواند هم در مجامع علمی و دانشکده های حقوق بعنوان یک کار عملی و علمی و تطبیقی مورد استفاده اهل تحقیق و پژوهش قرار بگیرد و هم قضات محترم در مقام قضاوت بتوانند از آن بهره کافی ببرند.
نتایج مورد انتظار
1-‏ مراد از نامزدی،درترکیب وعده نکاح عمل حقوقی دو طرفه یا عقد می‏باشد منتهی عقدی بی‏نام می‏باشد.
2- نامزدی، نتایج و آثار عقد اصلی را نمی دهد بلکه اثر آن تنها ایجاد تعهد برای هر یک از طرفین به انعقاد عقد نکاح می باشد این تعهد نیز تعهدی است که از سوی هر یک از طرفین قابل رجوع می باشد و این قابلیت رجوع قاعده ای امری است. نتیجه این که اگر شخص ثالثی علی رغم تحقق نامزدی از یکی از طرفین خواستگاری نموده و این خواستگاری منتهی به وقوع عقد نکاح شود عقد مزبور صحیح است و از نظر شرعی و قانونی تکلیفی بر طرفین ایجاد نمی گردد.
3- در صورت عدول از نامزدی امکان مطالبه خسارت وجود دارد مبنای جبران خسارت نیز سواستفاده از حق می باشد یعنی اباحه، بر هم زدن نامزدی، بعنوان قاعده عمومی منافاتی با تقصیر فسخ کننده در مورد سو استفاده از این حق ندارد و قصد اضرار و یا بی مبالاتی و تقصیر او می تواند مبنای مسئولیت قرار گیرد.
4- هدایایی که طرفین در دوره نامزدی به یکدیگر می‏دهند مشروط به وقوع نکاح باشد بنابراین در صورت عدم وقوع نکاح، این هدایا قابل استرداد است ولو این که دهنده هدایا بدون علت موجهی نامزدی را به هم زده باشد.
فصل اول
کلیات
1-1-مفهوم وعده
برای شروع بحث بهتراست ابتدا معنای «وعده» را از منظر اهل لغت و فرهنگ نویسان که ذکرو بیان گردیده است را مورد توجه قرار بدهیم وسپس به بررسی معنای اصطلاحی وحقوقی آن بپردازیم.
1-1-1- مفهوم لغوی وعده
وعده در لغت فارسی یا فرهنگ نامه فارسی به معنای “عهد وپیمان” بیان شده است.
(معین، 1386، ش 5039) وکلمه‏ای عربی بوده و در لغت عرب به معنی همان عهد و پیمان است. (البعلبکی، روحی، 1388، ش 1158) وعد یعد و موعودا و موعده و موعودا و موعوده فلانا الامر و بالامر، ئعده انجام کار یا طلبی را به فلانی داد.
اوعده ایعادا، به او وعده داد و اعده مواعده، متقابلا به او وعده داد،به یکدیگر وعده دادند. انعد ایعادا ، وعده را پذیرفت و آن را قبول کرد و به آن اعتماد کرد.(بند ریگی،1379، ش 680)
چنان که از مفهوم جمله بر می آید وعده التزام واعتماد متقابل ایجاد میکند.در کتب تفسیر قرآن کریم نیز وعده را واجب الوفاء دانسته اند به عنوان مثال علامه طبابایی صاحب کتاب المیزان در شرح آیه107 سوره هود می‏فرمایند : اینکه خداوند ورود اهل ثواب را به بهشت وعده داده است عمل به این وعده به عنوان یک قاعده مسلم عقلی واجب است. چون وعده حقی را برای موعود که بوجود می آورد و عدم وفاء به عهد، اضاعه حق غیر را سبب می شود و این عین ظلم می باشد.(طباطبایی،سی تا، ص 35)
آیات بسیاری در قرآن کریم در خصوص وعده و لزوم وفاء وتعهد به آن آمده است و وفای به وعده را از صفات خدا شمرده است . به عنوان مثال در آیه 3 سوره ی آل عمران آمده است،”پروردگار تو گردآورنده‏ی مردمان در روزی هستی که شکی در آن نیست، چرا که خداوند خلف وعده نمی‏کند” و از نظر خداوند خلف وعده از صفات شیطان می باشد که قصدی جز فریب آدمی ندارد. در آیه 4 سوره نساء می فرمایند ” شیطان به آنان وعده می دهد و ایشان را به دام آرزو می اندازد و شیطان وعده ای جز فریب به آنان نمیدهد و نیز خداوند به کسانی که به عهد وپیمان خود وفاء کنند وعده ی رستگاری داده است”،” و نیز رستگار شوند کسانیکه در برابر امانت هایشان و پیمان هایشان رعایتگر هستند”(مومنون آیه 23)اما در فرهنگ های عمومی انگلیسی نیز برای بیان وعده از اصطلاح”Promise” استفاده می‏شود که عبارت اخیر معمولا مبین التزام و تعهد می باشد.(حق شناس و همکاران،1384)
1-1-2- مفهوم وعده در اصطلاح حقوقی
در زبان حقوقی واژه وعده به معنای تعهد ذکر گردیده است. (جعفری لنگرودی،1387، ش444) در فرهنگ حقوقی بلک1 و در تعریف واژه “Promise” آمده است اعلام قصد انجام عمل یا امتناع از انجام آن درحالت خاصی،طوری که با بیان آن دیگری نیز توجیه شود که یک تعهد ایجاد شده است.(گارنر،1999، ش1249) در زبان فرانسه2 نیز عبارت «Promesse decontartou avant» مبین تعهد به انعقاد قرارداد می‏باشد. (کاتبی،1363، ش 282) از نظر فقهی ، وعده عبارت است ازاخبار مشخص به انجام کاری در آینده در مقابل دیگری و التزامی در آن نیست.
1-2- مفهوم وعده انعقاد قرارداد
معمولاً اشخاص برای انعقاد عقد یا عقود خود یک سری مقدماتی من جمله گفت و گوهای مقدماتی را انجام می‏دهند و بعد از آن به توافقی رسیده اند آن را منعقد میکنند به طوری که در ماده 339 قانون مدنی ایران بصراحت بیان شده است. «پس از توافق بایع و شتری در مبیع قیمت آن، عقد بیع به ایجاب و قبول واقع می شود…» ولی در بعضی موارد برای انعقاد قرارداد به انجام یک سری عملیاتی از قبیل فیزیکی یا حقوقی نیاز داریم و در خصوص انعقاد قرارداد به یک سری موانعی برخورد می کنیم و در این حالت طرفین یا یکی از آنها ملزم می شوند پس از انجام عملیات مقرر شده موانع اعلامی و وجودی را رفع نمایند و قرارداد مورد نظر را انعقاد می نمایند و این توافق مقدماتی بر وعده انعقاد قرارداد تعبیر می شود اما در اصطلاح حقوق چنین بیان شده «توافق دو یا چند اراده که به منظور ایجاد آثار حقوقی انجام می شود» (سعید مسعود، 2006) به طور کلی می‏توان چنین بیان نمود که انعقاد قرارداد عبارت است از «پیمان مقدماتی است که درباره انعقاد قرارداد مطلوب دو طرف بسته می شود و هر دو یا یکی از آنان را ملزم به تراضی نهایی می کند». (کاتوزیان،1388 ، ش 80) در این فصل ماهیت اقسام وعده انعقاد قرارداد از حیث عقد یا ایقاع بودن و آثار آن از جهت امکان اجبار به اجرای تعهد اصلی مورد بررسی قرار می‏گیرد.
1-3- مفهوم وعده نکاح
قبل از انعقاد عقد نکاح رسم و عادت بر این است که پیش از نکاح، پسر و خانواده اش به قصد آشنایی طرفین و تشخیص تمایل وصلت از جانب دختر به خواستگاری او می روند و بصورت رسمی از وی خواستگاری می‏نماید و بعد از آنکه زن و مرد با رعایت موازین شرعی و قانونی با یکدیگر در خصوص مسائل زندگی مشترک خود به توافق نهایی رسیده اند و زن نیز پس از انجام بررسی و مشاوره با خویشان و اقربای خود سنجش سود و زیان پذیرش این تقاضا ، نظر خود را نسبت به ازدواج با مرد اعلام می نماید حال اگر پاسخ وی مثبت باشد اصطلاحاً گفته می شود که طرفین به یکدیگر نامزد شده اند.، نامزدی مرحله‏ای برای شناخت هرچه بیشتر نامزدها و خانواده‏های آنها است. رفتار متقابل نامزدها نقش مهمی را در زندگی آتی ایشان ایفا می‏کند و بروز هر چه بیشتر شخصیت واقعی طرفین و بیان خواسته ها و تمایلات درونی شان به استحکام هر چه بیشتر نهاد خانواده در آینده کمک می‏کند.
بعبارتی نامزدی یا وعده نکاح توافقی است که زن و مرد برای انعقاد عقد نکاح در آینده با یکدیگر می‏نمایند و بموجب آن متعهد می شوند که با یکدیگر ازدواج نمایند. قانونگذار ایران در این مورد، در ماده 1035 قانون مدنی از وعده نکاح نام برده است اما با نگاهی اجمالی به مواد 1036 تا 1038 می توان پی برد که مراد از وعده نکاح همان نامزدی می باشد و این دو اصطلاح مترادف یکدیگر هستند.
وعده نکاح یکی از اقسام وعده انعقاد قرارداد می باشد بنابراین در تحلیل و بررسی آن باید به قواعد عمومی حاکم بر وعده های انعقاد قرارداد توجه نمود. اما موضوع این وعده متفاوت از دیگر اقسام وعده انعقاد قرارداد می باشد . بعبارتی دیگر موضوع این وعده ، خود انسان و سرنوشت او است در حالی که موضوع دیگر اقسام وعده انعقاد قرارداد عموماً مال می باشد.
1- 4 – اقسام وعده انعقاد قرارداد
وعده‏ی قرارداد بر دو قسم است، گاه یک طرف وعده انعقاد قراردادی را به طرف دیگری می دهد بدون این که طرف مقابل نیز وعده ای بدهد. گاه نیز وعده مزبور به طور متقابل صورت می پذیرد، به این معنا که طرفین به طور متقابل وعده انعقاد قراردادی را به یکدیگر می دهند و توافقی شکل می گیرد.
1-4-1- وعده یک جانبه انعقاد قرارداد
وعده‏ی یک جانبه انعقاد قرارداد بر دو قسم است: جایی که یکی از دو طرف مفاد عقد نهایی و شرایط آن را انشاء می‏کند و وقوع عقد را موکول به اراده طرف مقابل می‏نماید به گونه‏ای که هر زمان وی به مفاد عقد رضایت دهد، بدون نیاز به اراده و انشاء دیگر واقع می‏شود.(کاتوزیان، 1388، ش 378)مورد دیگر اینکه یک طرف وعده انعقاد قراردادی را برای آینده به دیگری می‏دهد بدون اینکه طرف مقابل وعده‏ای بدهد.
تفاوت دو قسم مذکور در این است که دو قسم اخیر، برخلاف قسم نخست وعده دهنده برای انعقاد قرارداد اصلی باید دوباره قصد کند و در صورت امتناع، اجبار می شود. برخی از حقوقدانان برای بیان قسم نخست از اصطلاح «وعده یک طرفی قرارداد» و برای بیان قسم دوم از عنوان « تعهد به انعقاد قرارداد » در مبحث وعده بیع استفاده نموده اند (کاتوزیان، 1388، ش 68)
1-4- 2- وعده ی دو جانبه انعقاد قرارداد
وعده دو جانبه انعقاد قرارداد نیز بر دو قسم است: در قسم نخست از وعده یک جانبه انعقاد قرارداد ملاحظه نمودیم که وعده دهنده به طور یک جانبه مفاد عقد نهایی را انشاء می‏کند و عقد صرفاً با رضایت و قصد طرف مقابل محقق می‏شود. گاه این گونه وعده ها به طور متقابل انشاء می شوند و شرایط عقد را نیز به همراه خود دارند. چنین وعده های متقابلی از نظر تحلیلی در حکم ایجاب و قبول است با این تفاوت که در توافق مقدماتی خود ملزم به نگهداری وعده خود نیز شده اند. (کاتوزیان، 1388، ش 379)

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

در قسم دوم طرفین به صورت دو جانبه وعده انعقاد قراردادی را برای آینده به یکدیگر می‏دهند به گونه‏ای که برای انعقاد قرارداد اصلی، طرفین باید دوباره قصد کنند و اگر هر یک از طرفین از انعقاد قرارداد اصلی امتناع نمایند اجبار می‏شود.
1-5- اخلاقی یا حقوقی بودن اصطلاح «وعده» در ترکیب وعده انعقاد قرارداد
به یقین اسلام خواستار تنظیم روابط بین افراد بوده و برای آن ضوابط و محدودیتهایی قرار داده است. و با این ضوابط می‏خواهد مانع تعدی بعضی از مردم به حقوق بعضی دیگر و به حداقل رساندن مشکلات و درگیری‏های طرفین شود. و هدف از آن ساختن جامعه‏ای با استقرار مالی و منظم می‏باشد. اما درباره‏ی این تشابک (به هم گره خوردگی) و تشاکل (یکسانی) نص (متن) صریحی نیامده است. یا اینکه به طور اجمالی و بدون شرح و تفصیلی بیان شده است. و از اینجاست که اجتهاد در مدارس فقه اسلامی در راستای تلاش برای وضع ضوابطی بر این مسائل عمومی یا اجمالی یا استثنائی و خاص شروع می‏شود. (علی القطان، 1431، ص 2)
اجرای تعهد قراردادی با این ترکیب اضافی در حقوق کشورها تعریف نشده است. حقوقدانان پس از تعریف اجزای تشکیل دهنده ی این مفهوم، خود را بی نیاز از تعریف مستقل آن دیده اند. در حقوق کشورهای ایران و فرانسه و فقه اسلامی (امامیه و اهل سنت) اجزای تعهد قراردادی تعریف نشده است. حقوقدانان و فقها به دلیل وضوح عرفی مفهوم اجرای تعهد قراردادی، خود را بی نیاز از تعریف آن دیده اند.
در حقوق ایران، باید اجرای تعهد قراردادی را چنین تبیین نمود، اجرای تعهد قراردادی، انجام تعهد است ناشی از قرارداد است. و به این ترتیب انجام نقطه مقابل نقض قرارداد، عقیم شدن اجرای قرارداد از طریق عوامل غیرقابل پیش بینی و فسخ قرارداد است. و تعهد ناشی از قرارداد نقطه مقابل تعهد ناشی از جرم و شبه جرم و مسئولیت مدنی و تعهدات ناشی از قانون است. تعهد قراردادی، شامل تعهد ناشی از ایقاع، ایجاب یک طرفه و تعهدات غیرقابل اجرا نیست. ولی اعم از تعهدات ناشی از عقود معین (لازم و جائز) و قرارداد می باشد. هم چنین اعم از تعهدات مستقل و ضمن العقد، ساده و تضمین دار، تخییری و بدل است. رابطه ی اجرای تعهد قراردادی با ایفای تعهد و پرداخت، رابطه ی عموم و خصوص من وجه است. زیرا از یک سو تعهد به ایفاء و پرداخت، اعم از تعهد قراردادی است و از سوی دیگر، اجراء اعَمّ از اجرای اختیاری است. چون اجبار به اجراء نیز امکان دارد. ولی وفای به عهد اختیاری است نه اجباری. و پرداخت نیز متصرف به پرداخت اختیاری می باشد. از جهت سوم وفای به عهد، به انجام تعهد منطبق بر قرارداد گفته می‏شود. و بعید است شامل اجرای غیر مطابق با قرارداد باشد. 3
حال این سوال پیش می آید که آیا اجرای قرارداد عمل حقوقی است؟
تراضی و توافق طرفین چه مبنای آن را در حکومت اراده‏ی فرد بنامیم و چه جامعه را منشأ اصلی آن قلمداد کنیم، امری است که همیشه منشأ اثر حقوقی بوده است. اما پذیرش تأثیر حقوقی اراده ی یک جانبه و یا ایقاع برعکس عقد همیشه بحث برانگیز و مورد اختلاف بوده است. اینکه یک فرد بتواند تنها با اراده‏ی خود، حق عینی به دست آورد یا آن را ساقط نماید، برای خود حقی بر عهده ی دیگری به دست آورد یا تعهدی برای خود و به نفع دیگری ایجاد کند غالباً با تردید و شک روبرو بوده است.
نکته‏ی مهم و قابل توجه دیگر اینکه فارغ از بحث های نظری، جامعه نیازهای جدیدی را احساس می کند که تاکنون مبتلا به نبوده است. آنچه منطقی به نظر می رسد این است که نه می توان در مقابل این نیازها ایستاد و بر نهادهای قدیم پافشاری کرد و نه نوگرایی افراطی فایده ای دارد بلکه باعث سست شدن بنیانهای اساسی حقوق خواهد شد. لذا باید در صدد بررسی این مسأله بود و دید که آیا می توان به روشی علمی، راه حلی متعادل اتخاذ کرد؟
تعهد نیاز به دو اراده دارد و یک رابطه‏ی دو طرفه است و قانون تنها منبع ایجاد تعهد را عقد می‏داند.
مبنای اصلی ایجاد تعهد اراده ی خود فرد می‏باشد. به این معنا که قصد افراد و اراده‏ی انشایی آنها در یک قرارداد، بر این اساس قرار گرفته است که بعد از اینکه هر کدام از دو طرف تعهد خود را اعلام کردند، یعنی ایجاب و قبول صورت گرفت عقد به وجود می آید ولی قانون هیچ گونه منعی در اینکه سوای عقود نتوان به وسیله‏ی اراده‏ی یک طرفه ایجاد تعهد کرد وجود ندارد.
در عقود و دیگر ایقاعات قانون قصد ایجاد عمل حقوقی موردنظر را و یا قصد انشای آن را به رسمیت شناخته است و از طرف دیگر اعلان آن را به گونه‏ای که با آن قصد مقارن باشد، اعتبار کرده است. بدین ترتیب قانون گذار برای یک تعهد ارادی حقوقی دو شرط گذاشته است. اول اینکه در تمام تعهدات ارادی به عنوان یک اصل، فرد باید قصد انشاء را داشته باشد. به اعتبار دیگر فرد ایجاد انشای التزام را به صورت جدی برای خود بکند و قانون این امر را بر مبنای اصل حاکمیت اراده که مورد پذیرش اوست قبول کرده است. قبول و ایجاد تعهد گاه به صورت صریح است و گاهی به گونه ای است که عرف آن را در حکم صریح می‏بیند و یا قصد ایجاد التزام به صورت ضمنی دریافت می‏شود. دوم اینکه، برای وارد شدن به صحنه‏ی حقوق و به عبارت بهتر وجه تمایز تعهد حقوقی از تعهد اخلاقی اعلان آن است که در این صورت با حقوق دیگران برخورد پیدا می کند و عنوان حقوقی خود را به خود می گیرد. ولی این تعهد حقوقی براساس و مطابق انشاء و قصد انشائی ایجاد کننده‏ی آن است.
بنابراین همانطور که پیداست عمل حقوقی نقطه مقابل واقعه ی حقوقی است. منظور از عمل حقوقی، مفهوم حقوقی است که برای تحقق آن نیاز به اراده‏ی یک شخص یا بیشتر باشد.
برخی حقوقدانان ایرانی و فرانسوی اجرای تعهد قراردادی و ادای دین را عمل حقوقی دانسته اند. تسلیم مورد تعهد در صورتی که کلی فی الذمه باشد، از نظر تحلیل عقلی معامله ی جدیدی می‏باشد و مانند انتقال عین خارجی است. زیرا کلی که مورد تعهد قرار گرفته دارای افراد عدیده ای در خارج می‏باشد که متعهد ملزم به تسلیم یکی از آنهاست … عمل مزبور که به صورت یک عمل قضائی می باشد، به نظر می‏رسد که در حقیقت معامله ی جدیدی است. زیرا تسلیم در این مورد، تملیک فرد معینی به متعهد له می باشد که کلی آن مورد تعهد بوده است و تملیک ناچار بدون قصد انشاء ممکن نخواهد بود.»
در حقوق برخی کشورهای عربی آثاری برای اجرای تعهد از طریق حلول و جایگزینی مال دیگری به جای سود تعهد شمرده اند. که با توجه به اینکه یکی از مباحث بحث اجرای قرارداد، اجرای آن از طریق دادن بدل مورد تعهدی باشد، شاید بتوان موید اینکه ماهیت اجرای قرارداد را بیع یا معاوضه دانسته اند، لحاظ نمود. به عنوان مثال ماده‏ی 351 قانون مدنی مصر و ماده‏ی 318 قانون الموجبات والعقود لبنان، اجرای قرارداد از طریق اجرای بدل (مقابل) را از یک جهت دارای احکام عقد بیع و از جهت دیگری دارای احکام وفای به عهد دانسته اند.4
از طرفی اراده‏ی باطنی فرد یا قصد انشائی او که سازنده ی تعهد است باید به گونه ای ابراز شود. ایجاب بر این اساس اعلام اراده ی کسی است که پیشنهاد انجام معامله به دیگر می کند و وی را به ایجاد تعهد فرا می خواند که اگر این پیشنهاد مورد قبول قرار گیرد عقد منعقد می شود. ایجاب ممکن است به شخص معین یا به تعدادی محدود یا به عموم باشد. و آثارآن به تبع ساده بودن و ایجاب همراه با التزام متفاوت است. (طاهری، بی تا، ص 18)
در فقه، ایجاب ساده هیچ گونه مسئولیتی در قرارداد ایجاد نمی کند. چرا که در فقه بیشتر بر مفهوم “تراضی” تکیه می‏شود. و حال آنکه قبل از انضمام قبول به ایجاب تراضی به وجود نمی‏آید و بنابراین، هرگاه یکی از این دو اراده قبل از ایجاد تراضی و توافق به نحوی از بین برود، هیچ گونه تعهدی به وجود نمی‏آید. (شیخ انصاری، ص 280)
اما اگر ایجاب با یک شرط التزام باشد به طور صریح یا ضمنی، این التزام آیا الزام آور است یا خیر و اگر الزام آور است به چه مبنایی قابل توجیه است؟ برای پاسخ گوئی به این سوال نظریات متفاوتی ارائه شده است که در ذیل به آنها می پردازیم.

دسته بندی : پایان نامه ها

دیدگاهتان را بنویسید